0

Hoe je beter leert schrijven (een ode aan boeken)

By 11 september 2019 september 18th, 2019 Schrijftips

Het liefst lees ik de hele dag. Dat had je me overigens niet horen zeggen in mijn tienerjaren, toen keek ik liever naar MTV, dat toen nog in het Engels was, en videoclips en rare talkshows uitzond. Dat ik liever tv keek, kwam voornamelijk omdat ik een langzame lezer was. Dat ben ik overigens nog steeds, maar nu word ik daar niet meer op afgerekend.

Love it or hate it

Vandaag is lezen een uitermate ontspannende gelegenheid, mits ik uiteraard een goed boek aan het lezen ben. Het hangt ook af van de taal: de helft van de boeken lees ik in het Engels. Dan gaat de snelheid er soms uit, naargelang de moeilijkheidsgraad van de woorden die worden gebruikt. Soms word ik juist in het Nederlands gehinderd omdat de vertaling niet klopt en ik de Engelse bewoording kan proeven. Of omdat het gewoonweg niet goed geschreven is. Of omdat het gewoonweg niet mijn stijl is.

Zo heb ik een vriendin die Arnon Grunberg bijvoorbeeld helemaal geweldig vindt. Ik lees liever andere schrijvers, maar dat heeft dan vooral met zijn thema’s te maken. De stukjes die hij schreef voor de Volkskrant, vond ik altijd raak en daar genoot ik dan weer wel van. Van de pro-Amerika speech die hij gaf tijdens de Endless Europe Express vond ik daarentegen weerzinwekkend. Zo kan het lopen. Datzelfde geldt natuurlijk ook voor mijn stijl: sommigen vinden het te populair, niet correct. Anderen lopen ermee weg.

3 grootste leerpunten voor mij

Wat alleen buitenkijf staat: of je een boek, een artikel of een blog goed of slecht vindt, of je het nu eens bent met de schrijver of niet, je kunt er altijd wat van leren. Dit zijn de 3 grootste leerpunten die ik zelf uit mijn leespraktijk heb gehaald:

Het verhaal hoeft niet wereldschokkend te zijn om het te laten werken: één van meest favoriete schrijvers is Richard Russo. Wat ik zo goed vind aan zijn verhalen is dat het gaat over gewone levens van gewone mensen met gewone problemen. Hoe gewoon het ook allemaal is, we dringen door Richard’s schrijfstijl direct door tot de kern en dat zorgt ervoor dat verhalen (of delen ervan) herkenbaar worden. Daardoor kunnen we eenvoudig meegaan in een verhaal.

Daar staat overigens tegenover dat je het vertellen van moeilijke verhalen niet uit de weg moet gaan, ook al herkennen sommige mensen zich er niet in: soms is het juist belangrijk dat het schuurt om verandering teweeg te brengen. Zo las ik recentelijk ‘the Guilty Feminist‘ en daarin worden moeilijke onderwerpen aangehaald, zoals ‘white privilege’. Een onderwerp waar je, als je wilt dat iedereen op dezelfde manier mag meedoen aan de samenleving, over moet nadenken. Als jij daarover een verhaal kan vertellen dat mensen aan het denken zet, dan juich ik dat zeker toe.

Je kunt een verhaal het best lezen in de taal van oorsprong: ik hoor je denken, hoor, over die Spaanse en Italiaanse, laat staan Japanse schrijvers. Ik lees ze ook, zoals Murakami, één van mijn favoriete schrijvers, maar dan in het Engels of Nederlands. Recentelijk las ik twee boeken die oorspronkelijk in het Engels waren geschreven en naar het Nederlands waren vertaald. Het boek ‘Tribe of Mentors’ (waarbij de titel overigens niet vertaald is) was goed vertaald, daar ondervond ik weinig problemen. De vertaling van Stad van Meisjes van Elizabeth Gilbert (overigens vond ik het boek over het algemeen niet top) stoorde me daarentegen: sommige woorden waren wel vertaald, andere niet. Soms was een woord zo letterlijk vertaald dat het gewoon niet klopte. Ik denk dan: kies een strategie, vertaal wel of vertaal niet en neem dan de vrijheid om het woord zo goed mogelijk te vertalen, niet zo letterlijk mogelijk.

Overigens is dat anders bij marketingteksten. Bij een fictie of zelfs non-fictie boek vind ik dat je zo dicht mogelijk bij de oorspronkelijke tekst moet blijven om de creatief eigendom van de schrijver in ere te houden. Maar in marketingteksten moet je rekening houden met culturele waarden: ik vertaal regelmatig teksten van het Engels naar het Nederlands. Engelsen en Amerikanen hebben er alleen nogal een handje van om om een onderwerp heen te draaien. Veel fluff woorden, opvulling. Nederlanders houden meer van rechttoe rechtaan-teksten, we komen het liefst direct tot de kern. Daar kan je in marketingteksten, zoals teksten voor je website, het best rekening mee houden.

Of een schrijfstijl werkt, heeft óók te maken met waar het wordt toegepast: op internet werken korte zinnen het best, zeker als het gaat om commerciële teksten met een doel. Dan wil de lezer gewoon snel weten: waar gaat het hier om? En wat kan ik hier halen? Plat gezegd. Alleen in boeken is het een ander verhaal. Daar kunnen lange zinnen juist heel goed werken om een bepaalde tirade of gedachtengang neer te zetten, bijvoorbeeld. Je weet precies hoe iemand zo’n zin denkt of zegt, want er zijn geen punten. Geen momenten om adem te halen (daar staan die punten voor: een moment van rust). Kijk bijvoorbeeld eens naar de langste zin in het boek Honderd Jaar Eenzaamheid van Gabriel García Márquez, wat ik een ontzettend goed en prettig te lezen (hoewel wat somber hier en daar) boek vind:

“Nor had they asked her, even out of courtesy, why she was so pale or why she awoke with purple rings under her eyes in spite of the fact that she expected it, of course, from a family that had always considered her a nuisance, an old rag, a booby painted on the wall, and who were always going around saying thing against her behind her back, calling her churchmouse, calling her Pharisee, calling her crafty, and even Amaranta, may she rest in peace, had said aloud that she was one of those people who could not tell their rectums from their ashes, God have mercy, such words, and she had tolerated everything with resignation because of the Holy Father, but she had not been able to tolerate it anymore when that evil Jose Arcadio Segundo said that the damnation of the family had come when it opened its doors to a stuck up highlander, just imagine, a bossy highlander, Lord save us, a highland daughter of evil spit of the same stripe as the highlanders the government sent to kill workers, you tell me, and he was referring to no one but her, the godchild of the Duke of Alba, a lady of such lineage that she made the liver of president’s wives quiver, a noble dame of fine blood like her, who had the right to sign eleven peninsular names and who was the only mortal creature in that town full of bastards who did not feel all confused at the site of sixteen pieces of silverware, so that her adulterous husband could die of laughter afterword and say that so many knives and forks and spoons were not meant for a human being but for a centipede, and the only one who could tell with her eyes closed when the white wine was served and on what side and in which glass and when the red wine and on what side and in which glass, and not the like the peasant of Amaranta, may she rest in peace, who thought that white wine was served in the day time and red wine at night and the only one on the whole coast who could take pride in the fact that she took care of her bodily needs only in golden chamberpots, so that colonel Aureliano Buendia, may he rest in peace, could have the effrontery to ask her with his Masonic ill humor where she had received that privilege and whether she did not shit shit but shat sweet basil, just imagine, with those very words, and so that Renata, her own daughter, who through an oversight had seen her stool in the bedroom, had answered that even if the pot was all gold and with the coat of arms, what was inside was pure shit, physical shit, and worse even than any other kind because it was stuck-up highland shit, just imagine, her own daughter, so that she never had any illusions about the rest of the family, but in case she had the right to expect a little more consideration from her husband because, for better or for worse, he was her consecrated spouse, her helpmate, her legal despoiler, who took upon himself of his own free and sovereign will the grave responsibility of taking her away from her paternal home, where she never wanted for or suffered from anything, where she wove funeral wreaths as a pastime, since her godfather had sent a letter with his signature and the stamp of his ring on the sealing wax simply to say that the hands of his goddaughter were not meant for tasks of this world except to play the clavichord, and, nevertheless, her insane husband had taken her from her home with all manner of admonitions and warnings and had brought her to that frying pan of hell where a person could not breathe because of the heat, and before she had completed her Pentecostal fast he had gone off with his wandering trunks and his wastrel’s accordion to loaf in adultery with the wretch of whom it was only enough to see her behind, well, that’s been said, to see her wiggle her mare’s behind in order to guess that she was a, that she was a, just the opposite of her, who was a lady in a palace or a pigsty, at the table or in bed, a lady of breeding, God-fearing, obeying His laws and submissive to His wishes, and with whom he could not perform, naturally, the acrobatics and trampish antics that he did with the other one, who, of course, was ready for anything, like the French matrons, and even worse, if one considers well, because they at least had the honesty to put a red light at their door, swinishness like that, just imagine, and that was all that was needed by the only and beloved daughter of Dona Renata Argot and Don Fernando del Carpio, and especially the letter, an upright man, a fine Christian, a Knight of the Order of the Holy Sepulcher, those who received direct from God, the privilege of remaining intact in their graves with their skin smooth like the cheeks of the bride and their eyes alive and clear like emeralds.”

Waar let jij op als je een boek of artikel leest? Wat vind jij prettig en wat niet?

Photo by Fabiola Peñalba on Unsplash

Anne van den Berg

Author Anne van den Berg

More posts by Anne van den Berg

Join the discussion 2 Comments

  • Clara schreef:

    Blij word ik van teksten die een beetje zingen. Waar de zinnen zich in alle rust ontvouwen, vol details en met een sprankelende glans. Zoals in de romantische, sprookjesachtige boeken van Elizabeth Goudge (Gentian Hill, Het witte paardje, Henriëtte’s droomhuis). Zelf schrijf ik als notulist zo duidelijk mogelijk. Niet mooi, maar zakelijk informatief. Maar je blog inspireert! Ik zal eens kijken waar Elizabeth Goudge die glans vandaan tovert.

Leave a Reply

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Nu 15% korting op de cursus websiteteksten schrijven bij aanmelding voor de nieuwsbrief.
Meld je aan!